مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA) شوراي عالي حفاظت محيط زيست در جلسه مورخ 1390/3/29، كميسيون امور زيربنايي، صنعت و محيط زيست، بنا به پيشنهاد شماره ٥٠٢٣-١ مورخ 1390/2/12 سازمان حفاظت محيط زيست و به استناد بند (الف) ماده (192) قانون برنامه پنجم توسعه جمهوري اسلامي ايران مصوب ١٣٨٩، آییننامه انجام مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی را تصويب نمود. ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA) Environmental Impact Assessment، روشی است که در آن اثرات ناشی از انجام یک پروژه یا عملیات آن بر محیط زیست بررسی و پیشبینی میگردد تا در هنگام انجام پروژه، با توجه به شناخت وضعیت موجود و نوع اثرات، عملیات به صورتی انجام پذیرد تا کمترین اثر بر محیطزیست وارد گردد. ارزیابی اثرات محیط زیستی نقش اساسی و بسیار مهمی در شناسایی مخاطرات و پیشبینی اثرات ناشی از اجراي طرحها دارد. این ارزیابی، کارفرماي طرح را قادر میسازد قبل از احداث و بهرهبرداري یا ایجاد تغییرات عمده در فرآیند ساخت، راه اندازي و تولید، مخاطرات و اثرات زیستمحیطی ناشی از اجرا و بهرهبرداري پروژه را قبل از وقوع، پیشبینی نموده و راهکارهاي کاهش و حذف آثار سوء زیست محیطی را اتخاذ نموده یا روشهاي جبرانی مناسب را براي تقلیل آثار سوء آن به کار گیرد. بر اساس مصوبات هیأت وزیران و شوراي عالی حفاظت محیط زیست کشور، بسیاري از طرحها و پروژههاي صنعت نفت مشمول تهیه گزارش ارزیابی اثرات محیطزیستی در مرحله امکانسنجی و مکانیابی میباشد. بدیهی است آغاز عملیات اجرایی طرحها و پروژههاي مشمول، فقط در صورت تأیید گزارش و اخذ موافقت سازمان حفاظت محیط زیست مجاز میباشد. فرآيند انجام مطالعات EIA طرحهاي صنعت نفت، با تعامل و مشاركت همه جانبه كليه ذينفعان از قبيل كارفرما، مدیریت برنامهریزی (توسعه)، مديريت HSE شركت اصلي، بهرهبردار، مشاوران، اداره كل HSE و پدافند غيرعامل وزارت نفت، سازمان حفاظت محيط زيست و جامعه پيرامون طرح به سرانجام ميرسد. مراحل پنجگانه فرآيند گردش كار مطالعات EIA بين شركتهاي اصلي، اداره كل و سازمان حفاظت محيط زيست در شكل (1) ارائه و شرح آن در ادامه آورده شده است: دامنه كاربرد اين نمودار محدود به آن دسته از طرحهاي صنعت نفت است كه: اولاً مطابق با جدول پیوست شماره يك مصوبه شماره 144479/45880 مورخ 90/07/20 شورای عالی حفاظت محیط زیست (و اصلاحات بعدی)، مشمول انجام مطالعات ارزيابي اثرات محیط زیستی باشد، و ثانیاً دولتي باشد يا محل اجرای طرح، منطقه ويژه اقتصادي انرژي پارس یا منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی باشد. شرح و الزامات مراحل فرآيند مرحله 1: انتخاب مشاور و اطلاع رساني به مديريت HSE توسط كارفرما مطالعات EIA همزمان با مطالعات امكانسنجي و مكانيابي هر طرح انجام ميشود. در هنگام بررسي ضرورت انجام مطالعات EIA توسط كارفرما، توجه به نكات زير اهميت دارد: - اطلاع كافي از خصوصيات فني طرح - آگاهي از آخرين ويرايش مقررات و آييننامههاي صادره از سوي سازمان محيط زيست درخصوص EIA در صورت عدم تشخيص نسبت به لزوم يا عدم لزوم انجام مطالعات EIA (موارد خاص)، كارفرما طي مكاتبه با اداره كل حفاظت محيط زيست استان(هاي) مربوطه در اين خصوص استعلام مينمايد. مرحله 2: انجام مطالعات EIA توسط مشاور در اين مرحله، ارتقاي كيفي مطالعات EIA كه توسط مشاورين مجرب انجام ميشود مد نظر است. كارفرماي طرح در انجام مطالعات EIA بايد موارد زير را مد نظر قرار دهد: - تنظيم صورتجلسات كاري با مشاوران - تسهيل و تسريع در روند تهيه و انتقال اطلاعات لازم و كافي به مشاوران براي انجام مطالعات EIA - بررسي كيفي و مرحلهاي گزارشات توليدي مشاوران (نبايد صرفا به بررسي گزارش نهايي مشاور اكتفا نمود) به منظور ارتقاي كيفيت مطالعات (كه در تعامل مشاوران با ادارات كل حفاظت محيط زيست استانها، اداره كل و سازمان حفاظت محيط زيست تهيه ميشود). - تاكيد بر حضور كيفي و منظم نمايندگان مشاور و كارفرما در جلسات كاري مرتبط. - اطمينان از تطابق خصوصيات طرح با آخرين ويرايش كليه قوانين و مقررات محيط زيستي جاري كشور به ويژه ضوابط و معيارهاي استقرار واحدها و فعاليتهاي توليدي، صنعتي و معدني. - اطمينان از اخذ مجوزها و تاييديههاي لازم از كليه وزارتخانهها، سازمانها و نهادهاي ذيربط جهت ارائه به سازمان حفاظت محيط زيست (حسب ضرورت؛ مانند تملك اراضي، تغيير كاربري، تامين آب، تامين سوخت، دفع پسماند و پساب) در اين مرحله، كليه گزارشات دريافتي از مشاور، صورتجلسات كاري با مشاور و نيز مكاتبات با اداره كل حفاظت محيط زيست استان(ها) از سوي كارفرما به مديريت HSE شركت اصلي اطلاعرساني ميشود. مرحله 3: ارسال گزارش نهايي به اداره كل گزارش مطالعات EIA صرفاً پس از بررسي آخرين ويرايش گزارش نهايي و برگزاري جلسات داخلي در شركت اصلي، (كه با حضور و تعامل نمايندگان مشاور، كارفرما، مديريت HSE شركت اصلي و ديگر ذينفعان انجام ميشود)، توسط مديريت HSE آن شركت به اداره كل ارسال ميشود. ارسال گزارش در اين مرحله به منزله تاييد حداقل الزامات و كيفيت گزارش توسط كارفرما و مديريت HSE شركت اصلي به منظور طرح در جلسه دفاع از مطالعات EIA تلقی میشود. مرحله 4: برگزاري جلسه دفاع هدف از تشكيل جلسه: بررسي نهايي مطالعات EIA با حضور نماينده اداره كل و ذينفعان طرح به منظور تاييد كيفيت مطالعات مرحله 5: بررسي گزارش در سازمان حفاظت محيط زيست در صورت تاييد گزارش مطالعات EIA در جلسه دفاع، گزارش مطالعات EIA و كليه مستندات آن، جهت بررسي در سازمان حفاظت محيط زيست، توسط كارفرما به اداره كل حفاظت محيط زيست استان(هاي) مربوط به طرح يا دفتر ارزيابي ارسال ميشود. صدور مجوز محيط زيستي طرح در سازمان حفاظت محيط زيست (در صورت اخذ)، به مفهوم شروع فرايند نظارت محيط زيستي بر پروژههاي صنعت نفت تلقي ميشود كه كارفرما بايد با بهرهگيري از الزامات مندرج در مفاد گزارش EIA (به ويژه در برنامه مديريت و پايش زيست محيطي) و نيز مجوز محيط زيستي صادره از سوي سازمان حفاظت محيط زيست، در راستاي اهداف سيستم مديريت زيستمحيطي شركت اصلي، نظارت بر مراحل ساخت و بهرهبرداري طرح و گزارشدهي جامع و منظم به مديريت HSE شركت اصلي را انجام دهد. - آییننامه انجام مطالعات ارزیابی اثرات محیطزیستی مصوبه شماره 214287/45880 هـ مورخ 29/08/90 - شكل (1) فرآيند گردش كار مطالعات ارزیابی در صنعت نفت - فرآيند بررسي گزارشات ارزيابي در سازمان محیط زیست- چارت کلی - ضوابط محیط زیستی استقرار واحدهای خدماتی - مقررات و ضوابط استقرار واحدهای تولیدی، صنعتی و معدنی - روش اجرایی انجام مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی- وزارت نفت (ویرایش دوم) - فرم نظارت و پایش سه ماهه طرحهای مشمول ارزیابی محیط زیستی قبل از بهرهبرداری |